دانشگاه علوم پزشکی جهرم مجله علوم پزشکی پارس 2717-0284 23 4 2026 02 20 Fauna and species composition of sand flies’ vector of Leishmania in Mehran County, Ilam Province in 2018 فون و ترکیب گونه‌ای پشه خاکی‌های ناقل لیشمانیا در شهرستان مهران، استان ایلام در سال 1397 21 28 736021 10.22034/pjms.2026.2088916.1284 FA طاهره گردانی گروه انگل شناسی و حشره شناسی، دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تربیت مدرس عبدالحسین دلیمی اصل دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم پزشکی، گروه انگل شناسی، 0000-0001-5591-5513 Journal Article 2026 01 17 Introduction: Leishmania is a protozoan transmitted by sandflies. Zoonotic Cutaneous Leishmaniasis (ZCL) caused by Leishmania major spreads among rodent populations and is eventually transmitted to humans. Ilam province has been one of the most important foci of this disease. The purpose of this study was to investigate the frequency and abundance, seasonal activity and to determine the dominant species of sandfly in Mehran County, Ilam province.<br>Methods: This study was performed during two seasons in the peak activity of sandflies, in the spring and autumn of 2018. In this study, the standard method of sticky traps was used to collect samples of sandflies inside and outside the houses in the area. By installing 400 traps during these two seasons, 2860 sandflies was totally collected and examined for species detection using a valid identification key.<br>Results: According to morphological studies, 9 species of Phlebotomus papatasi, Ph. sergenti, Ph. alexandri, Ph. Mesghali, Sergentomyia sintoni, S. antennata, S. tiberiadis, S. squaminpleuris, S. iranica were identified, while Ph. papatasi and S. sintoni with 62.52% and 22% showed the highest frequency in the region, respectively.<br>Conclusion: In this region, the most frequent sandfly was identified as Ph. papatasi. Given the importance of this species in disease transmission, having knowledge and awareness of their population dynamics changes will be useful in recognizing the ways of transmission of leishmaniasis and its control. مقدمه: لیشمانیا تک‌یاخته‌ای است که توسط پشه خاکی منتقل می‌شود. لیشمانیوز جلدی ناشی از لیشمانیا ماژور مشترک میان انسان و حیوان (ZCL) در بین جمعیت جوندگان منتشر بوده و به انسان منتقل می‌شود. استان ایلام یکی از مهم‌ترین کانون‌های این بیماری است. هدف از انجام این مطالعه، بررسی فراوانی ، وفور، فعالیت فصلی و تعیین گونه های غالب پشه خاکی های شایع در شهرستان مهران، استان ایلام بوده است.<br>روش‌ کار: این مطالعه طی دو فصل در پیک فعالیت پشه خاکی‌ها، یعنی در بهار و پاییز سال 1397 انجام گرفت. در این مطالعه از روش استاندارد تله چسبان برای جمع‌آوری نمونه‌های پشه خاکی در داخل و خارج منزل در نقطه موردنظر استفاده گردید، که با نصب 400 تله در طی این دو فصل2860 عدد پشه خاکی جمع‌آوری گردید و با استفاده از کلید تشخیص معتبر، گونه های آن شناسایی شدند.<br>یافته: طبق بررسی‌های مورفولوژیکی 9 گونه Ph. sergenti, Ph. mesghali, Ph. alexandri, Phlebotomus papatasi <br>sintoni, S. antennata, S. tiberiadis, S. squaminpleuris, S. iranica Sergentomyia شناسایی شدند که Ph. papatasi و S. sintoni به ترتیب 52/62 درصد و 22 درصد بیشترین فراوانی را در نقطه داشتند.<br>نتیجه‌گیری: در این نقطه گونه Ph. papatasi بعنوان پشه خاکی‌ غالب تشخیص داده شد. با توجه به اهمیت این گونه در انتقال بیماری‌، داشتن دانش و آگاهی از تغییرات جمعیتی آن‌ها، در شناخت راههای انتقال بیماری لیشمانیوز و کنترل آن مفید خواهد بود.<br>واژ‌گان کلیدی: پشه خاکی، Ph. papatasi ، ترکیب گونه‌ای، مهران، ایران https://jmj.jums.ac.ir/article_736021_b99d7291624c5d2827b8950fbc42d911.pdf